...Islami, përfshin njëkohësisht, jo vetëm çdo gjë të njohur, që ka të
bëjë me lidhjet e njeriut me forcat e larta, por edhe marrëdhëniet e
njeriut me njeriun.

Nga Ajni Sinani

Karakteri Hyjnor i së Drejtës Islame
Islami
është mënyrë e jetës, themelet e të cilit mbështetën në rrënjët e
Shpalljes Hyjnore, mënyrë e jetesës e lejuar nga vetëdija për Zotin dhe
e orientuar nga Vullneti i Zotit që e aktualizon të mirën dhe
drejtësinë e jetës së njeriut. Muslimani e ka për detyrë që ta ndjekë
mënyrën e tillë të jetës, ta dëshmojë atë me fjalë e me vepra, si dhe
të përpiqet që ajo të mbizotërojë në këtë botë.[1]
Fjala din të
cilën Kur'ani e përmend me qindra herë, e të cilën zakonisht e
përkthejmë me fjalën "fe" ka domethënie të shumta: ajo përfshin të tërë
jetën e njeriut këtu në tokë dhe atje lartë. Kjo fjalë tekstualisht do
të thotë: "nënshtrim" ndaj vullnetit të Zotit, si në jetën e individit,
ashtu edhe të bashkësisë. Në këtë kuptim fjalët islam dhe din
nënkuptojnë të njëjtën gjë.
Nga kjo konkludohet se Islami dallon nga ajo që kuptohet me fjalën religjion në Perëndim.
Sipas
Enciklopedisë së Madhe Franceze të Shkencave, Letërsisë dhe Artit,
dijetarët, në mesin e njëqind definicioneve mbi religjionin, kanë
zgjedhur dy:
1. Religjioni është mënyrë, sipas së cilës njeriu realizon lidhjen e tij me forcat e larta,
2. Religjioni është ajo që përfshin të gjitha njohuritë, dhe çdo forcë, të cilat nuk mund të provohen në mënyrë shkencore.[2]
Islami
nuk pajtohet plotësisht me definicionin e parë, sepse Islami, përfshin
njëkohësisht, jo vetëm çdo gjë të njohur, që ka të bëjë me lidhjet e
njeriut me forcat e larta, por edhe marrëdhëniet e njeriut me njeriun.
Islami ndryshon edhe nga definicioni i dytë, sepse Kur'ani në këtë aspekt thotë:
"Po
ia sqarojmë ajetet – shenjat atyre që dinë","…atyre që kuptojnë ", dhe
"…atyre që mendojnë.". Pra, feja – din-i, sipas Kur'anit, është ajo që
pajtohet me dijen, arsyen dhe të menduarit.[3] Në Islam, muslimanëve
askush tjetër, përveç njerëzve të ditur dhe të mençur, nuk mund t'ua
shpjegoj fenë.
I Gjithëdijshmi në Kur'anin fisnik thotë:
"Pyetni njerëzit e dijshëm, nëse ju nuk dini!" (El Enbija, 7)
Në
vend të ndarjes fetare dhe jofetare (profane), gjërat në islam ndahen
sipas asaj që janë të brendshme dhe të jashtme. Shteti merret me gjërat
e jashtme pa marrë parasysh a kemi të bëjmë me ceremonitë fetare apo me
gjërat profane. Shteti islam duhet të përpiqet t'i zhvillojë të gjithë
individët si në aspektin shpirtëror ashtu edhe në atë profan.
Në
gjuhën arabe fjala "hakk" është nocioni bazë për "drejtësi". El Hakk
është ndër emrat e parë të Zotit.[4] Termi kur'anor el-hakk e Vërteta/e
Drejta nënkupton njëkohësisht vetë Zotin, dhe të Vërtetën absolute dhe
transcendentale, el hakk ka të bëj me Dërguesin (Zotin) dhe me
pranuesit (njerëzimin) "e të drejtave të Zotit" (Hukukullah). Ai i cili
i respekton dhe i bindet të drejtave të këtilla e pozicionon veten në
atë që është e drejtë/korrekte në el hakk, e sheh realitetit e njëmend
dhe shfrytëzon të drejtat të cilat rezultojnë nga el hakk. [5]
Mendimi
islam gjithnjë ka përmbajtur diskursin mbi të drejtat e Zotit dhe të
drejtat e njeriut (hukuk Allah dhe hukuku adem), ku të parat kanë
përparësi dhe prioritet ndaj të dytave. Pra, të respektuarit e të
drejtave të njeriut, në të vërtetë është një aspekt, dhe një kusht
bazë, për respektimin e të drejtave të Zotit.[6]
Ibn Sina dhe
shumë intelektualë muslimanë, konsiderojnë se, drejtësia mund të
sigurohet në popull me një ligj të drejtë, i cili nuk mund të caktohet
nga njeriu, për dy arsye:
1. Njeriu nuk mund ta dallojë plotësisht të vërtetën, apo ta lirojë veten nga paragjykimet e tij;
2.
S'ka garanci për zbatimin e ligjit, ngase nga vetë natyra e tij, njeriu
preferon veten ndaj të tjerëve, prandaj, kur diçka është kundër
interesit të tij, ai e refuzon.
Prandaj, ligji duhet të vijë nga
Zoti për të depërtuar në thellësinë e vetëdijes së njeriut dhe për të
garantuar zbatimin, shpërblimin dhe dënimin. Kjo imponon njohjen e vetë
Zotit, Ligjdhënësit të vërtetë.[7]
Një ligj që vjen prej Zotit
pranohet lehtë dhe është më i besueshëm prej të gjithë besimtarëve,
sepse ata e dinë mirë që Bërësi i ligjit ka dije të plota për të gjitha
aspektet e subjektit që trajton ligji, nuk ka interesa vetjake, dhe i
jep rëndësi interesave të të gjithëve.[8]
Të gjithë popujt e
vjetër kanë pasur ligjet e veta të posaçme, mirëpo asnjë popull nuk ka
pasur shkencë juridike me ligje abstrakte dhe të qarta, kodet nuk ka
ekzistuar para imam Shafiut (150-204h./767-820 e.s.). Në veprën e tij
me emrin "Risale" , këtë shkencë e quan "Rrënjët e ligjit", rrënjë prej
të cilave zhvillohen degët e rregullave të sjelljeve njerëzore. Kjo
shkencë, e quajtur më vonë Usuli Fikh, merret njëkohësisht me
filozofinë e drejtësisë, termat dhe principet ligjdhënëse, dhe
interpretimin dhe aplikimin e teksteve juridike. Vetë ligjet janë degë
të këtij "druri".[9]Këta autorë për zgjedhjen e këtyre termave kanë
qenë të inspiruar nga këto ajete kur'anore:
"A nuk e sheh se
All-llahu e sjell shembull fjalën e mirë sikurse pemën e mirë, rrënja e
së cilës është ngulitur fort, kurse degët i ka kah qielli.. Me leje të
Zotit të vet i jep frytet e veta në çdo kohë – dhe All-llahu u sjell
shembuj njerëzve, ndoshta do të mendojnë." (Ibrahim, 24-25)
Sheriati
mund të kuptohet më së miri nëpërmjet përdorimit të simbolit të pemës
së përmendur në ajetin e sapopërmendur kur'anor: Ligji i Zotit është i
ngjashëm me pemën, rrënjët e së cilës janë të mbjella fort në truallin
e Shpalljes, degët e së cilës përhapen në anë të ndryshme dhe degëzohen
në shumë drejtime.
Ligji islam është i dhënë nga Zoti i
Gjithëmëshirshëm, që dëshiron të ofrojë lehtësim për robërit e vet e jo
vështirësim. Si të mos veprojë kështu kur i Gjithëmëshirshmi është më i
mëshirshëm se sa nëna ndaj fëmijës së vet? Ai s'ka nevojë për ndihmën e
robërve të vet, nuk anon nga ndonjë sekt, gjini apo gjeneratë dhe nuk
ia lejon ndokujt atë që ua ndalon të tjerëve. Si të veprojë kështu, kur
Ai është Zoti i të gjitha botëve?[10]
Të gjitha të drejtat,
detyrat dhe mundësitë aplikohen njëlloj mbi të gjithë që i përkasin
Islamit. Prandaj në Islam nuk ka nevojë për prift, që të ndërmjetësojë
ndërmjet njeriut dhe Zotit. Në Islam nuk pranohet lojalitet tjetër veç
lojalitetit ndaj Zotit, Pejgamberit të tij, prindërve dhe bashkësisë që
ka për qëllim konstituimin e mëshirës së Zotit në Tokë.

Sistemi Politik në Islam

Sistemi politik i Islamit, bazohet në tri themele kryesore:
1 Tevhid (Njësinë e Zotit);
2 Risale (Pejgamberinë); dhe
3 Hilafe (Mëkëmbësinë në tokë).[11]
Pushteti
islam nuk është as tirani, as pushtet absolutist, por është pushtet
kushtetues i bazuar në mendimin e shumicës, në përputhshmëri të plotë
me parimet kur'anore dhe me traditën e Muhammedit a.s. Prandaj lufta e
gjatë e Kishës dhe shtetit, që u zhvillua në Perëndim, është tërësisht
e huaj për mendimin islam. Në Islam askush nuk është i autorizuar,
qoftë ai individ apo institucion, që të kërkojë për vete të jetë
përfaqësues i Zotit sikurse pretendon, pa të drejtë, Kisha dhe kleri i
krishterë.
Në Islam nuk ka klerizëm. Zoti është Zot, ndërsa njeriu
është njeri. Pejgamberi ka qenë transmetues i Shpalljes dhe me vdekjen
e tij përfunduan të dyja (edhe pejgamberia, edhe shpallja). Ligjet
hyjnore, të cilat i la pas vete Muhammedi a.s., janë ligje të Zotit,
por nuk janë vetë Zoti. Zoti ka biseduar vetëm me pejgamberë, ndërsa të
gjithë njerëzit e tjerë janë në nivel të njëjtë.[12]
Sistemi islam
i legjislaturës, u qaset problemeve nga një kënd i gjerë, duke u bazuar
në njohjen e shpirtit të njeriut, në njohjen e ndjenjave dhe prirjeve
të tij, në njohjen e jetës së njeriut, duke i marrë parasysh nevojat
dhe ndryshimet e tij, duke krijuar lidhje organike mes vlerave fetare
dhe morale.[13]
Është fakt se, vetëm Kur'ani i shenjtë dhe Sunneti
e përcakton aspektin juridik të Islamit dhe e pasqyron kuptimin e tij
të vërtetë. Duke përjashtuar çdo autoritet jashtë këtyre të dyjave,
përmbajtja dhe praktikimi i së drejtës islame lirohet nga trashëgimia e
shtresuar e ndikimeve të ndryshme njerëzore. Pra, nuk duhet të
ngatërrohet zbatimi i së drejtës islame me kurrfarë koncepti perëndimor
të teokracisë, sipas të cilit sundimtari është trashëgimtar i Zotit dhe
se asgjë nuk e kufizon pushtetin e tij.
Esencialisht, e drejta
Islame, dallohet nga e drejta evropiane, në aspektin e burimeve të veta
ligjore dhe të materies të cilën e rregullon në një sferë më të gjerë
dhe, sikurse kemi theksuar më lart, edhe ajo në thelb është me karakter
fetar. Për këtë mund të lexohet Deklarata Islame e të Drejtave të
Njeriut që është shpallur në Kajro.[14]
Në vijim pason Deklarata
Islame Universale (e Parisit) e cila provon faktin se e drejta islame
është me karakter fetar dhe se burim kryesor i saj është Kur'ani dhe
Hadithi.

Deklarata Islame Universale (e Parisit) e të Drejtave të Njeriut

"Është
dokumenti i dytë bazë, i shpallur prej Këshillit Islamik, në fillim të
shekullit 15 të epokës Islame. E para ishte Deklarata Islame
Universale, e shpallur prej Konferencës Internacionale, mbajtur në
Londër, prej 12- 15 prill 1980."
Deklarata Islame Universale e të
Drejtave të Njeriut, bazohet në Kur'an dhe Sunnet dhe është përpiluar
prej studiuesve eminentë muslimanë, juristëve dhe përfaqësuesve të
lëvizjeve dhe mendimit Islamik.
Dashtë All-llahu t'i shpërblej të gjithë ata për përpjekjet e tyre dhe të na udhëheqë ne në rrugën e drejtë.
Paris 21 Ka'ade 1401 Salim Azam
19 shtator 1981 Sekretari i Përgjithshëm "
Dokumenti i Përgjithshëm i të Drejtave të Njeriut në Islam[15]
(19 shtator 1981.)

Deklarata Islame për të Drejtat e Njeriut

Me emrin e All-llahut, Bamirësit të Përgjithshëm, Mëshiruesit.

Preambula
Këto
janë të drejta, të cilat i ka vendosur Krijuesi – i lartësuar qoftë Ai.
Njeriu, kushdo qoftë ai, nuk ka të drejtë që t'i ndryshojë, ose t'i
cenojë ato. Pacenueshmëria e tyre, nuk mund të ndikohet as nga vullneti
i individit dhe as nga vullneti i shoqërisë, të përfaqësuar përmes
institucioneve të çfarëdo lloj natyre, ose çfarëdo lloj force.
Konfirmimi i këtyre të drejtave, paraqet rrugën drejt ngritjes së
shoqërisë së mirëfilltë islame, drejt:
- Shoqërisë, në të cilën,
janë të barabartë të gjithë dhe ku nuk ka privilegje ose diskriminim të
individit, për shkak të origjinës, racës, gjinisë, ngjyrës, gjuhës ose
religjionit.
- Shoqërisë, në të cilën, barazia është bazë e
posedimit të të drejtave dhe përmbushjes së obligimeve, barazisë, e
cila bazën e saj, e ka në origjinën e përbashkët të gjithë njerëzimit:
"O
ju njerëz, vërtet Ne ju krijuam juve prej një mashkulli dhe një femre…"
(El huxurat, 13.); dhe tek nderimi me çka e ka pajisur Krijuesi, i
lartësuar qoftë Ai:
"Ne, vërtet, i nderuam pasardhësit e Ademit
(njerëzit), u mundësuam të udhëtojnë hipur në tokë e në det. I begatuam
me ushqime të mira, i vlerësuam ata (i lartësuam) ndaj shumicës së
krijesave që Ne i krijuam." (El Isra, 70).
- Shoqërisë, në të
cilën, liria e njeriut, me të cilën ai është i lindur pajtohet me
kuptimin e jetës së tij, dhe në mbrojtjen e së cilës, ai, e sheh vetën
e tij, të mbrojtur nga persekutimi, dhuna, nënçmimi dhe robërimi.
-
Shoqërisë, e cila, esencën (bërthamën) e saj e sheh në familje, së
cilës, për këtë arsye, i ofron mbrojtjen, respektin dhe i siguron asaj
të gjitha parakushtet për stabilitet dhe prosperitet.
-Shoqërisë,
në të cilën, zotëria dhe shërbëtori, para Sheriatit (Ligjit) të
Krijuesit, janë të njëjtë, pa e privilegjuar ose diskriminuar njërin
ose tjetrin.
- Shoqërisë, në të cilën, fuqia i është besuar një
sundimtari të mirë që, ai t'i sendërtojë qëllimet në atë mënyrë sikurse
ka urdhëruar (porositur) Sheriati.
- Shoqërisë, në të cilën,
secili është i bindur se, vetëm Zoti është sundimtar i gjithë
universit, dhe se çdo gjë është e varur nga krijimi i Zotit, si dhuratë
e mirësisë së tij, kurse para kësaj askush nuk kishte asgjë në
dispozicion. Është e drejtë e çdo njeriu, që të marrë pjesën e njëjtë,
të kësaj të dhëne nga Zoti:
"Dhe për ju nënshtroi gjithë ç'ka në qiej dhe gjithë ç'ka në tokë." (El Xhathije, 13).
-Shoqërisë,
në të cilën vendimet politike merren përmes konsultimit (esh shūra) dhe
të cilat, nëpërmjet Ummetit, mbikëqyren dhe zbatohen:
"…dhe ata që konsultohen mes vete." (Esh Shura, 38).
-
Shoqërisë, në të cilën, gjithsecilit i është dhënë mundësia e njëjtë,
që secili sipas prirjeve dhe talentit të marrë përgjegjësi. Ai është
përgjegjës për veprat e tij para Ummetit, kurse në botën tjetër, para
Krijuesit të tij:
"Secili nga ju është bari dhe është përgjegjës
për tufën e tij." (hadhithi sipas Buhariut, Muslimit, Ebu Davudit,
Tirmidhiut dhe Nesaiut).
- Shoqërisë, në të cilën sundimtari dhe nënshtetasi, janë të barabartë para vendimeve dhe masave gjyqësore.
-
Shoqërisë, në të cilën, secili është ndërgjegje e gjithë shoqërisë.
Është e drejtë e tij, që të ngrejë padi kundër çdo njeriu, i cili bën
gabime në drejtim të drejtave të shoqërisë. Ai ka të drejtë, që të
kërkojë edhe përkrahjen nga të tjerët, të cilët janë të detyruar që të
jenë në anën e tij dhe që në çështjen e tij të drejtë, të mos e lënë pa
përkrahje.
- Shoqërisë, e cila, refuzon çfarëdo forme të tiranisë
dhe, e cila, garanton lirinë, sigurinë, dinjitetin dhe drejtësinë,
ndërsa zbaton të drejtat që paraqet Ligji (Sheriati) i Zotit për
njeriun, vepron pozitivisht në sendërtimin e tyre dhe mbikëqyr ruajtjen
e tyre.
Këto të drejta i proklamohen botës "me këtë dokument":

Neni 1- E drejta për jetë
a).
Jeta e njeriut është e shenjtë dhe e pacenueshme dhe duhet bërë çdo
përpjeke për ta mbrojtur atë. Në veçanti, askush nuk duhet të jetë i
ekspozuar ndaj dëmtimit apo vdekjes, përveçse nën autoritetin e Ligjit
(islam, A. S.):
"Kush e mbyt një njeri (pa të drejtë), pa pas
mbytur ai ndonjë tjetër dhe pa pas bërë ai ndonjë shkatërrim në tokë,
atëherë (krimi i tij) është si t'i kishte mbytur gjithë njerëzit. E
kush e ngjall (bëhet shkak që të jetë ai gjallë) është si t'i kishte
ngjallur (shpëtuar) të gjithë njerëzit." (El Maide, 32).
b). Sikurse gjatë jetës, gjithashtu edhe pas vdekjes, shenjtëria e trupit të njeriut është e pacenueshme:
"Është
obligim i besimtarit, që kur ta mbështjellë trupin e personit të vdekur
me çarçaf të vdekjes, ai ta bëjë një gjë të tillë me ndërgjegje."
(hadithi, transmeton Muslimi, Ebu Davudi, Tirmidhiu dhe Nesaiu); "Mos e
shani të vdekurin, sepse së shpejti, do t'iu gjejë ajo që ia përgatitni
vetes." (hadithi, sipas Buhariut).

Neni 2- E drejta për liri
Njeriu
lind i lirë. Asnjë sulm nuk duhet bërë mbi të drejtën e tij për liri,
përveçse nën autoritetin dhe procesin e duhur të ligjit:
"Secili
lind me natyrën e tij të pastër." (hadithi sipas Buhariut dhe
Muslimit); "Qyshkur po robëroni njerëzit, kur nënat e tyre i kanë
lindur të lirë?! " (thënie e h. Umerit).
Çdo individ dhe çdo
popull ka të drejtën e pacenueshme për liri, në të gjitha format e saj
– fizike, kulturore, ekonomike dhe politike – dhe duhet t'i jepet e
drejta për të luftuar me të gjitha mënyrat e lejueshme kundrejt çdo
shkeljeje apo privimi të kësaj të drejte; dhe çdo individ apo komb i
shtypur ka njohjen e së drejtës legjitime të përkrahjes së individëve
apo popujve të tjerë në një përpjekje të tillë:
"Nuk do të
përgjigjet ai, i cili e kthen me të njëjtën masë dëmin e pësuar." (Esh
Shura, 41); "Ata të cilët kur Ne u mundësojmë vendosjen në tokë, e
falin namazin, e japin zeqatin, urdhërojnë për të mirë dhe largojnë
prej të keqes." (El Haxh, 41).

Neni 3-E drejta për barazi dhe ndalimi i diskriminimit.
a)
Të gjithë personat janë të barabartë përpara Ligjit dhe të gjithëve u
jepet e drejta për mundësi dhe mbrojtje të barabartë nga Ligji:
"Arabët
nuk kanë përparësi ndaj joarabëve, dhe as joarabët nuk kanë përparësi
ndaj arabëve, as të bardhët ndaj të zinjve dhe as të zinjtë ndaj të
bardhëve, përveçse me devotshmëri (hadith i Pejgamberit a.s.); "Edhe
sikur të vidhte Fatimja, vajza e Muhammedit, edhe asaj do t'i pritej
dora." (hadithi sipas Buhariut, Muslimit, Ebu Davudit, Tirmidhiut dhe
Nesaiut.); "Më i dobëti nga ju, është më i forti tek unë, derisa t'ia
kthej të drejtën (që i takon), kurse më i forti nga ju, është më i
dobëti tek unë, derisa ia marr të drejtën e tjetrit. (thënia e Halifit
Ebu Bekër me rastin e marrjes së pushtetit).
b) Të gjithë personave, duhet t'u jepet e drejta për shpërblim të barabartë për punë të barabartë:
"Ju
të gjithë jeni bijtë e Ademit, kurse Ademi është krijuar prej balte."
(thënia e Pejgamberit a.s. me rastin e haxhit të lamtumirës, hadithi
transmetohet nga Ahmedi); "E, secilit sipas veprave që bën, i takon
shkalla." (Kur'ani 46, 19); "Gjaku i të gjithë muslimanëve është i
barabartë me të tjerët."(hadithi transmetohet nga Ahmedi).
c)
Asnjë personi nuk duhet t'i mohohet mundësia për të punuar, apo të
diskriminohet në çfarëdo forme, apo të ekspozohet kundrejt një rreziku
më të madh fizik për shkak të besimit fetar, ngjyrës, racës, origjinës,
gjinisë apo gjuhës:
"Andaj, ecni nëpër pjesë të saj (tokës) dhe
shfrytëzoni begatitë e Tij." (El Mulk, 15); "E kush punoi ndonjë të
mirë, që peshon sa grimca, do ta gjejë atë. Dhe kush punoi ndonjë të
keqe, që peshon sa grimca, do ta gjejë atë." (El Zelzele, 7-.

Neni 4-E drejta për drejtësi
Çdo person ka të drejtë të trajtohet në përputhje me Ligjin, dhe vetëm në përputhje me Ligjin:
"Nëse
nuk pajtoheni për ndonjë çështje, atëherë parashtrojeni atë te Allahu
(te libri i Tij ) dhe te i Dërguari." (En Nisa, 59); "Që edhe ti të
gjykosh me atë që të zbriti Allahu, e mos ndiq dëshirat e tyre."
(Kur'ani: 5, 49).
Çdo person ka jo vetëm të drejtë, por gjithashtu
e ka obligim të protestojë kundrejt padrejtësisë; t'i drejtohet për
ndihmë mjeteve të parashikuara me Ligj, për sa i përket ndonjë dëmtimi
apo humbjeje personale të padrejtë; ka të drejtën e vetëmbrojtjes
kundrejt çdo akuze që është ngritur kundër tij dhe për të siguruar
vendim gjyqësor të drejtë përpara një trupi të pavarur gjyqësor, në
ndonjë konflikt me autoritetet publike apo me ndonjë person tjetër:
"All-llahu
nuk do publikimin e shprehjeve të këqija, përveç (publikimit) nga ai,
të cilit i është bërë padrejtësi." (En Nisa, 148); "Njeriu le ta
ndihmojë vëllanë e tij që bën padrejtësi, ose që i bëhet padrejtësi..
Kur bën padrejtësi le ta ndalojë, ndërsa kur i bëhet padrejtësi, le ta
ndihmojë. (hadithi sipas Buhariut, Muslimit dhe Tirmidhiut); "Imami
(prijësi) është mbrojtje, për të luftohet dhe ai është strehë."
(hadithi sipas Buhariut dhe Muslimit).
Është e drejtë dhe detyrë e çdo personi të mbrojë të drejtat e ndonjë personi tjetër dhe të bashkësisë në përgjithësi (hisba):
"A
dëshironi t'ju them se kush është dëshmitari më i mirë? Është ai i cili
vjen me dëshminë e tij, para se të pyetet për të." (hadithi sipas
Muslimit, Ebu Davudit, Tirmidhiut dhe Nesaiut).
Asnjë person nuk
duhet të diskriminohet, ndërsa përpiqet të mbrojë të drejtat private
dhe publike: "Ai që pohon, është i obliguar të japë dëshmi" (hadithi,
sipas Buhariut, Muslimit, Ebu Davudit, Tirmidhiut, Nesaiut); "Kur, para
teje, paraqitën dy palë, vendos vetëm pasi t'i kesh dëgjuar të dyja
palët, sepse kjo procedurë është konform marrjes së vendimit dhe e bën
vendimin të saktë." (hadithi sipas Ebu Davudit dhe Tirmidhiut).
Është
e drejtë dhe detyrë e çdo muslimani të refuzojë t'i bindet çfarëdo
urdhri, i cili është në kundërshtim me Ligjin, pa marrë parasysh se
prej kujt është lëshuar ai: "Nuk ka bindje ndaj krijesës që çon në
mëkatim ndaj Krijuesit." (hadithi sipas Buhariut, Muslimit, Ebu
Davudit, Tirmidhiut dhe Nesaiut.); "Muslimani është vëlla për
muslimanin, ai nuk i bën padrejtësi dhe respekton tjetrin." (hadithi
sipas Buhariut).

Neni 5- E drejta për procedurë të drejtë gjyqësore
Asnjë
person nuk duhet të konsiderohet fajtor i një kundërvajtjeje dhe të
bëhet përgjegjës dhe t'i nënshtrohet ndëshkimit, veçse pasi t'i
provohet fajësia, para një trupi gjyqësor të pavarur:
"Çdo njeri
në bashkësinë time konsiderohet i pafajshëm, përveç atyre që e punojnë
të kundërtën publikisht." (sipas Buhariut dhe Muslimit).
Asnjë
person nuk duhet të shpallet fajtor, përveçse pas një procesi gjyqësor
të ndershëm dhe pas mundësisë për mbrojtje që i është siguruar atij:
"Ne
nuk dënuam askënd para se t'ia dërgojmë të dërguarin." (El Isra, 15);
"Nuk është ndonjë mëkat nëse keni gabuar pa dashje, por (është mëkat)
ajo që zemrat tuaja e bëjnë qëllimisht." (El Ahzab, 5).
Ndëshkimi
duhet të jepet në përputhje me ligjin, në përpjesëtim me seriozitetin e
shkeljes dhe me marrjen në konsideratë të rrethanave, nën të cilat
është kryer ajo:
"Nëse ndonjë njeri i pandershëm u sjell ndonjë lajm, sqarojeni mirë." (El Huxurat, 6).
Asnjë veprim nuk duhet të konsiderohet krim, derisa ai nuk parashikohet si i tillë në formulimin e qartë të Ligjit:
"Ato janë norma të All-llahut." (El Bekarah, 229).
Çdo
person është përgjegjës për veprimet e tij. Përgjegjësia për një krim
nuk mund të shtrihet tek anëtarët e tjerë të familjes apo të rrethit të
tij, të cilët përndryshe nuk janë përfshirë direkt apo indirekt në
kryerjen e krimit në fjalë:
"Dhe asnjë mëkatar nuk do të bartë
mëkatet e tjetrit." (El Isra, 15); "Çdo kush është përgjegjës për atë
që e bën vet." (Et Tur, 21); '"Zoti na ruajt - tha ai - si të marrim
tjetër në vend të atij, ku e gjetëm gotën tonë?! Atëherë ne jemi
mizorë!" (Jusuf, 79).

Neni 6-E drejta për t'u mbrojtur kundrejt shpërdorimit të pushtetit
Çdo
person ka të drejtë të mbrohet kundrejt shqetësimeve prej organeve
zyrtare. Ai nuk është përgjegjës për të dhënë llogari për vetveten,
përveçse të bëjë mbrojtjen kundër akuzave të ngritura kundër tij, apo
ai të jetë gjetur në një situatë, ku mund të jetë ngritur një padi në
mënyrë të arsyeshme, në lidhje me dyshimin e përfshirjes së tij në një
krim:
"E ata që fyejnë besimtarët dhe besimtaret, për çka ata nuk
janë fajtorë, ata kanë ngarkuar veten me një mëkat shumë të madh." (El
Ahzab, 58).

Neni 7-E drejta për t'u mbrojtur kundrejt torturës
Asnjë
person nuk duhet t'i nënshtrohet torturës mendore apo trupore, apo të
poshtërohet, apo të kërcënohet me dëmtim, ai vet, ndonjë i afërt apo që
është i dashur për të, apo të detyrohet forcërisht për të pohuar para
komisionit të një krimi, apo të jetë i detyruar të miratojë një akt, i
cili është i dëmshëm për interesat e tij:
"Ata që i torturojnë
njerëzit në këtë botë, do të dënohen nga Zoti në botën tjetër."
(hadithi sipas Buhariut, Muslimit, Ebu Davudit, Tirmidhiut dhe
Nesaiut); "Zoti ia ka falë bashkësisë sime gabimin, harresën dhe atë në
çka është e detyruar." (hadithi sipas Ibn Maxhes).

Neni 8-E drejta për mbrojtjen e nderit dhe reputacionit
Çdo
person ka të drejtë të mbrojë nderin dhe reputacionin e tij kundrejt
shpifjeve, akuzave të pabaza, apo përpjekjeve të paramenduara të
përgojimeve dhe shantazheve:
"Gjaku juaj, pasuria juaj dhe nderi
juaj janë të shenjtë, sikurse është e shenjtë kjo ditë e juaj, në këtë
muaj tuajin dhe në këtë qytetin tuaj." (nga Haxhi i Lamtumirës së
Pejgamberit a.s. në Mekë); "Dhe mos hulumtoni për zbulimin e të metave
të njëri-tjetrit, dhe mos përgojoni njëri tjetrin." (El Huxurat, 12);
"Dhe mos etiketoni njëri-tjetrin me llagape." (El Huxurat, 11).

Neni 9-E drejta për strehim
Çdo
person i persekutuar ose i shtypur, ka të drejtë të kërkojë strehim dhe
azil. Kjo e drejtë i garantohet çdo qenie njerëzore, pavarësisht prej
racës, religjionit, ngjyrës apo gjinisë:
"E nëse ndokush prej
idhujtarëve të kërkon strehim, ti strehoje në mënyrë që t'i dëgjojë
fjalët e Allahut (Kur'anin), e mandej përcille deri në vendin e tij të
sigurt." (Et Tevbe, 6).
Shtëpia e Zotit, Qabeja në Mekë, është vend i shenjtë për të gjithë muslimanët:
"Dhe
kush hyn në të, ai është i sigurt." (Ali Imran, 97)."Dhe kur shtëpinë
(Qaben) e bëmë vendkthimi dhe vendsigurie për njerëzit." (El Bekarah,
125); "Të cilën Ne e bëmë të barabartë për njerëz, qofshin vendas ose
të ardhur. " (El Hashr, 25).

Neni 10-Të drejtat e pakicave
Parimi kur'anor nuk ka detyrim në fe, rregullon të drejtat fetare të pakicave jomuslimane:
"Në fe nuk ka dhunë." (El Bekarah, 256).
Në
një vend musliman pakicat fetare duhet të kenë alternativë për të qenë
të qeverisur, për sa i përket çështjeve të tyre civile dhe personale,
sipas Ligjit Islamik apo prej ligjeve të vet atyre:
"Po nëse të
vijnë, ti ose gjykoji ose ktheju shpinën! Dhe nëse ua kthen shpinën,
ata nuk mund të bëjnë asgjë. Por nëse i gjykon, gjykoi drejt sepse
All-llahu i do të drejtët." (El Maide, 42); "E përse ata kërkojnë prej
teje që t'i gjykosh Ti, kur e kanë Tevratin, ku gjenden normat e
All-llahut? Pastaj ata prapë i kthejnë shpinën." (El Maide, 43); "Edhe
pasuesit e Inxhilit le të gjykojnë sipas asaj që ka shpallur Allahu për
ta." (El Maide, 47).

Neni 11-E drejta dhe detyrimi për të marrë pjesë në mënyrën e qeverisjes dhe administrimin e çështjeve publike
I
nënshtruar ndaj Ligjit, çdo individi në bashkësi (ummet) i jepet e
drejta për të marrë detyra publike: "Dhe ata që konsultohen mes vete."
(Esh Shura, 38); "Gjaku i çdo muslimani është i barabartë; ata e
ndihmojnë njëri tjetrin; madje edhe më i thjeshti prej tyre përpiqet të
fitojë sigurinë e përbashkët." (hadithi sipas Ahmedit).
Procesi i
konsultimit të lirë (Shura) është baza e marrëdhënieve administrative
midis qeverisë dhe popullit. Populli gjithashtu ka të drejtë të zgjedhë
dhe të heqë sundimtarët e vet në përputhje me këtë parim: "Unë jam
udhëheqësi juaj, por në të njëjtën kohë nuk jam më i miri i juaj. Nëse
shihni se punoj drejt, më përkrahni, e nëse vëreni se bëj gabime, më
thoni. Më dëgjoni, nëse unë jam i dëgjueshëm ndaj Zotit, dhe
Pejgamberit të Tij, e nëse unë nuk jam i dëgjueshëm, atëherë as ju nuk
jeni të obliguar që të më dëgjoni mua." (thënia e Halifit Ebu Bekr).

Neni 12-E drejta për lirinë e besimit, mendimit dhe të folurit
Çdo
person ka të drejtë të shprehë mendimet dhe bindjet e tij, derisa ai
qëndron brenda kufijve të parashikuar prej Ligjit. Megjithatë, askujt
nuk i jepet e drejta për të përhapur gënjeshtra, apo për të qarkulluar
thashetheme, të cilat mund të nëpërkëmbin dinjitetin publik, apo të
kënaqet me përgojime, aluzione apo të lëshojë shpifje përgojuese ndaj
personave të tjerë:
"Po nëse hipokritët dhe ata që kanë zemra të
sëmura, dhe ata që përhapin gënjeshtra në Medinë, nuk ndalen, Ne do të
bëjmë që ti të dominosh mbi ta, e pastaj ata nuk do të jenë fqinj me ty
në të, vetëm një kohë të shkurtër. ( Do të jenë ) Të mallkuar, kudo që
të ndeshen do të kapen dhe do të mbyten" (El Ahzab, 60-61 ).
Ndjekja e diturisë dhe kërkimi i së vërtetës, është jo vetëm e drejtë, por edhe detyrë e çdo muslimani:
"Unë
ju këshilloj vetëm me një gjë: për hir të All-llahut të angazhoheni
sinqerisht dy nga dy, ose një nga një, e pastaj të mendoni thellë"
(Sebe, 46 ).
Është e drejtë dhe detyrë e çdo muslimani të
kundërshtojë dhe të luftojë (brenda kufijve të lejuar prej Ligjit)
kundër shtypjes, madje edhe nëse kjo përfshin mospranimin e autoritetit
më të lartë të shtetit:
"I Dërguari i All-llahut është pyetur:
cila luftë e shenjtë është më e mira? Ai ka thënë: Fjala e vërtetë
drejtuar sundimtarit despot " (sipas Tirmidhiut dhe Nesaiut).
Nuk
duhet të ketë pengesa në propagandimin e informacionit, me kusht që kjo
të mos rrezikojë sigurinë e shoqërisë apo shtetit, dhe të kufizohet
brenda kufijve të caktuar nga Ligji:
"Kur atyre u vjen diçka që ka
të bëjë me sigurinë ose tmerrin, ata e bëjnë edhe më të madhe – e
përhapin. Sikur ata t'i drejtohen për këtë Pejgamberit, ose
përfaqësuesve të tyre, ata do t'i kishin njoftuar." (En Nisa, 83).
Askush
nuk duhet të përbuzë, apo të tallë besimet fetare të të tjerëve, apo të
nxisë armiqësi publike kundër tyre; respekti ndaj ndjenjave fetare të
të tjerëve është obligim i të gjithë muslimanëve: "Mos i shani ata, të
cilëve u luten në vend të All-llahut, se ata do të shajnë All-llahun
nga armiqësia, duke mos e ditur. Gjithashtu, çdo populli ua kemi
zbukuruar veprat e tyre. Ata pastaj do t'i kthehen Zotit të vet. Ai do
t'i informojë se çka kanë punuar." (El Enam, 108).

Neni 13-E drejta për lirinë e besimit
Çdo person ka të drejtë për lirinë e ndërgjegjes dhe të adhurimit, në përputhje me bindjet e tij fetare:
"Ju keni fenë tuaj, kurse unë kam fenë time." (El Kafirun, 6).

Neni 14-E drejta për shoqërim të lirë
Çdo
personi, i jepet e drejta për të marrë pjesë individualisht dhe
kolektivisht në jetën fetare, sociale, kulturore dhe politike të
komunitetit të tij; dhe për të krijuar institucione dhe mjete, që kanë
si qëllim të bëjnë atë çfarë është e drejtë (maruf) dhe për të
parandaluar çfarë është e ndaluar (munker):
"Thuaj: Kjo është rruga ime, thërras te All-llahu haptazi, unë dhe kush më pason mua." (Jusuf, 108).
Çdo
personi i jepet e drejta për t'u përpjekur për themelimin e
institucioneve, ku zotërimi i këtyre të drejtave duhet të bëhet i
mundur. Kolektivisht, komuniteti është i obliguar për të krijuar kushte
të tilla, që u lejojnë anëtarëve të tij të zhvillojnë plotësisht
personalitetet e tyre:
"Dhe le të ketë nga ju të atillë që do të
thërrasin në të mirë dhe kërkojnë të bëhen punë të mira dhe të pengojnë
nga veprat e këqija." (Ali Imran, 104); "Ndihmojeni njëri-tjetrin në
bamirësi dhe devotshmëri dhe mos ndihmoni në mëkat dhe armiqësi!" (El
Maide, 2); "Nëse dikush sheh dikë që bënë padrejtësi dhe nuk e ndalon
atë nga një gjë e tillë, ai shumë shpejt do të jetë i dënuar nga Zoti."
(hadithi sipas Ebu Davudit, Tirmidhiut, Nesaiut dhe Ibn maxhes).

Neni 15- Rendi ekonomik dhe të drejtat e evoluimit
a)
Në punët e tyre ekonomike, të gjithë personave, u jepet e drejta për
përfitime të plota të natyrës dhe të të gjitha burimeve të saj.
Ekzistojnë mirësi të dhuruara prej Zotit për të mirën e njerëzimit në
tërësi:
"All-llahut i takon pushteti i qiejve dhe i tokës, edhe
çka ka në to." (El Maide, 120); "Dhe ua ka nënshtruar çka ka në qiej
dhe në tokë. E tëra është prej Tij…" (El Xhathije, 13). "As njerëzve
mos ua cenoni të drejtat e tyre dhe mos bëni krime e shkatërrime në
tokë." (Esh Shuara, 183); "Se dhuratat e Zotit tënd nuk janë të
ndaluara për askënd." (El Isra, 20).
b) Të gjitha qenieve
njerëzore u jepet e drejta për të siguruar jetesën e tyre në përputhje
me Ligjin: "Në tokë nuk ka asnjë qenie të gjallë, e të mos e ketë
ushqimin te All-llahu." (Kur'ani: 11, 6); "Ai i Cili ua ka bërë tokën
të përshtatshme, andaj ecni nëpër të dhe ushqehuni me furnizimet e
Tij." (Kur'ani: 67, 15).
Çdo personi, i jepet e drejta për pronën
e vet individualisht, apo në shoqëri me të tjerët. Prona shtetërore e
pasurive ekonomike të përcaktuara në interesin publik është e ligjshme:

"Dhe se Ai pasuron dhe zbukuron." (En Nexhm, 48); "Atë që ia ka
dhënë All-llahu si plaçkë Pejgamberit të vet nga fshatrat, ajo është e
All-llahut, e Pejgamberit, të afërmve dhe bonjakëve e varfanjakëve, dhe
udhëtarit, që ajo të mos qarkullojë ndërmjet pasanikëve tuaj." (El
Hashr, 7).
I varfri ka të drejtën e një pjese të paracaktuar në
pasurinë e të pasurit, siç përcaktohet prej Zekatit, që obligohet dhe
mblidhet në përputhje me Ligjin:
Edhe ata që në pasurinë e tyre
kanë një pjesë të caktuar. Për lypësin dhe për atë (nevojtarin) që nuk
lyp." (El Mearixh, 24-25); "Nëse refuzoni të më jepni vetëm një pjesë
të asaj që ia keni dhënë Pejgamberit, do të luftoj kundër jush."
(thënia e h. Ebu Bekrit).
Të gjitha burimet dhe mjetet e prodhimit
duhet të shfrytëzohen në interes të bashkësisë (Ummetit) në tërësi, dhe
nuk duhet të mos përfillen apo të shpërdorohen:
"Cili nga
shërbëtorët e Zotit nuk i ofron ndihmë njerëzve për të cilën është i
ngarkuar, nuk do ta gjejë rrugën e tij për xhennet." (hadithi sipas
Buhariut dhe Muslimit).
Me qëllim të përkrahjes së zhvillimit të
një ekonomie të balancuar dhe të ruajtjes së shoqërisë prej
eksploatimit, Ligji Islamik ndalon: monopolet, praktikat tregtare
restriktive të paarsyeshme, fajdenë, të detyruarit në bërjen e
kontratave dhe publikimin e reklamimeve mashtruese:
"Kush gënjen,
nuk është i yni." (hadithi sipas Muslimit); "Pejgamberi ka ndaluar
shitjen e gjërave të pavlera dhe të dyshimta." (hadithi sipas Muslimit,
Ebu Davudit, Tirmidhiut dhe Nesaiut); "Pejgamberi ka ndaluar shitjen e
rrushit, para se të jetë pjekur dhe shitjen e të lashtave (drithërave)
para se të jenë forcuar." (hadithi sipas Buhariut, Muslimit, Ebu
Davudit, Tirmidhiut dhe Nesaiut); "Të mjerë ata që nuk peshojnë drejt.
Të cilët kur blejnë e marrin masën e plotë prej të tjerëve. Por kur u
masin të tjerëve me litër e kandar ua mungojnë." (El Mutafifin,
1-3);"Vetëm qyqari monopolizon." (hadithi sipas Muslimit);"Dhe
All-llahu e ka lejuar tregtinë dhe e ka ndaluar kamatën." (El Bekarah,
275); "Blerësi dhe shitësi kanë të drejtë të ndërrojnë mendimin, derisa
nuk janë ndarë nga njëri tjetri. Nëse ata janë të bashkuar dhe në
harmoni, atëherë shitblerja do të jetë e bekuar, e nëse mashtrojnë dhe
gënjejnë, atëherë bekimi është larg punës së tyre." (hadithi sipas
Buhariut, Muslimit, Ebu Davudit, Tirmidhiut dhe Nesaiut).
Të
gjitha aktivitetet ekonomike janë të lejuara me kusht që ato të mos
jenë të dëmshme për interesat e bashkësisë (Ummetit) dhe të mos shkelin
ligjet dhe vlerat Islame.

Neni 16-E drejta për mbrojtjen e pronës
Prona nuk mund të shpronësohet, përveçse për interes publik dhe mbi pagesën e kompensimit të drejtë dhe të mjaftueshëm:
"Dhe
mos e hani pasurinë e njëri-tjetrit në mënyrë të palejuar." (El
Bekarah, 188); "Kush merr nga toka në mënyrë të padrejtë, në Ditën e
Gjykimit do të zhytet, së bashku me atë tokë, në zjarr." (hadithi sipas
Buhariut); "Atij prej jush që i është besuar ndonjë punë publike dhe ai
komprometohet qoftë edhe sa maja e gjilpërës, ai është mashtrues, dhe
në Ditën e Gjykimit do të ndëshkohet." (hadithi sipas Muslimit)…

Neni 17-Statusi dhe dinjiteti i punëtorëve
Islami
e nderon punën dhe punëtorët dhe i urdhëron Muslimanët, jo vetëm ta
trajtojnë punëtorin me drejtësi, por gjithashtu edhe me bujari. Ai
kërkon që jo vetëm t'i paguhet aty për aty paga e tij e fituar me punë,
por gjithashtu i jep të drejtën e pushimit të mjaftueshëm dhe të kohës
së lirë:
"Dhe thuaj: punoni …" (Et Tevba, 105). "Zoti i do ata të
cilët punën e tyre e kryejnë në mënyrë të përsosur." (hadithi sipas Ebu
Jala's). "Jepjani mëditësit mëditjen e tij para se t'i thahet djersa e
ballit." (hadithi sipas Ibn Maxhes). "Për secilin ka shkallë të posaçme
sipas asaj që kanë punuar. Veprat e tyre do të shpërblehen dhe ata nuk
do të dëmtohen." (El Ahkaf, 19);
"Dhe thuaj: Punoni! Se All-llahu
do ta shohë punën tuaj, por edhe Pejgamberi i tij edhe besimtarët." (Te
Tevbe, 105); "Zoti e do besimtarin zanatçi." (hadithi sipas
Taberaniut). "Në Ditën e gjykimit Zoti thotë: Unë jam kundërshtar i tre
personave: njeriut i cili ka premtuar diç në emrin tim, kurse nuk e ka
përmbushur premtimin; njeriut i cili ia ka shitur tjetrit personin e
lirë dhe njeriut i cili ka marrë me qira mëditësin, nga ai ka përfituar
çdo gjë që ka dashur, kurse nuk e ka paguar." (hadithi sipas Buhariut).


Neni 18-E drejta për sigurim social
Çdo
person ka të drejtë për t'u ushqyer, për t'u strehuar, për t'u veshur,
për t'u edukuar dhe për përkujdesje mjekësore në përputhje me burimet e
bashkësisë. Ky obligim i bashkësisë shtrihet në veçanti ndaj të gjithë
individëve, të cilët nuk mund të kujdesen për veten e tyre për shkak të
disa paaftësive, qofshin ato të përkohshme apo të përhershme:
"Pejgamberi duhet të jetë më i kujdesshëm ndaj besimtarëve se sa ata ndaj vetes." (El Ahzab, 6).

Neni 19- E drejta për të formuar familje
Çdo personi i njihet e drejta të martohet, të krijojë familje dhe të
edukojë fëmijët në përputhje me religjionin, traditat dhe kulturën e
tij. Çdo bashkëshorti i njihet e drejta e të drejtave dhe privilegjeve
të tilla dhe mban obligime sikurse parashikohen sipas Ligjit:
"O
njerëz, frikësojuni Zotit tuaj, i Cili ju krijoi prej një njeriu, nga i
cili krijoi edhe shokun e tij për jetë, dhe prej atyre të dyve bëri
shumë meshkuj dhe femra." (En Nisa, 1); "Edhe ato kanë po aq të drejtë
sa edhe obligim, por burrat kanë përparësi për një shkallë ndaj tyre."
(El Bekarah, 228); "Ju jeni përgjegjës dhe do të jepni llogari për ata
që keni në ngarkim." (hadithi sipas Buhariut, Muslimit, Ebu Davudit,
Tirmidhiut dhe Nesaiut ).
Secilit prej partnerëve në martesë i jepet e drejta për respekt dhe nderim të tjetrit:
"Edhe
një tjetër argument i tij është se Ai, nga lloji juaj krijoi
bashkëshorte që të gjeni prehje pranë tyre dhe ndërmjet jush mbjell
dashuri dhe mëshirë." (Er Rum, 30, 21).
Çdo bashkëshort është i obliguar ta mirëmbajë bashkëshorten dhe fëmijët e tij në përputhje me pasurinë e tij:
"Ai
që ka, le të shpenzojë sipas pasurisë së vet, por edhe ai që është në
skamje le të shpenzojë nga ajo që i ka dhënë All-llahu, sepse All-llahu
nuk ngarkon askënd më tepër se sa i ka dhënë ." (Et Talak, 7).
Çdo
fëmijë ka të drejtë të mirëmbahet dhe të edukohet siç duhet prej
prindërve të tij, ndalohet që fëmijët të punojnë në një moshë të
hershme, apo që mbi ta të vendoset ndonjë barrë e cila mund të pengojë,
apo të dëmtojë zhvillimin e tyre natyral:
"Dhe thuaj: O Zoti im, ki mëshirë ndaj tyre, siç kanë pasur kujdes ata ndaj meje në vegjëli!" (El Isra, 24).
Nëse
prindërit, për disa arsye, janë të paaftë për të plotësuar obligimet e
tyre kundrejt fëmijës, atëherë është përgjegjësi e bashkësisë për t'i
përmbushur këto obligime në llogari të shpenzimeve publike:
"Unë
kujdesem për secilin musliman, më shumë se ai për veten. Nëse dikush lë
ndonjë borxh ose ndonjë foshnje pa përkujdesje, është obligim im që unë
të përkujdesem për ta. Nëse dikush lë pasuri, atëherë ajo i takon
trashëgimtarëve." (hadithi sipas Buhariut, Muslimit, Ebu Davudit dhe
Tirmidhiut.).
Çdo personi i jepet e drejta për t'u mbështetur
materialisht, si edhe për përkujdesje dhe përkrahje prej familjes së
tij gjatë fëmijërisë së tij, në pleqëri apo në rast paaftësie.
Prindërve u jepet e drejta për t'u përkrahur materialisht si edhe për
përkujdesje dhe mbrojtje nga ana e fëmijëve të tyre:
"Ti dhe çka është e jotja është e babait tënd." (hadithi sipas Ebu Davudit).
Amësisë
i jepet e drejta për respekt të veçantë, përkujdesje dhe ndihmë nga ana
e familjes dhe organeve publike të bashkësisë (ummetit):
"O i
Dërguar, kush e meriton më së shumti respektin tim? Ai u përgjigj: Nëna
jote! Ai e pyeti përsëri: E pas asaj? Ai u përgjigj: Nëna jote! Ai
pyeti përsëri: pas asaj? Ai u përgjigj: Nëna jote! Ai pyeti edhe një
herë: E pas asaj? Ai u përgjigj: Babai yt!" (hadithi sipas Buhariut dhe
Muslimit).
Brenda familjes, burri dhe gruaja kanë pjesë në
obligimet dhe përgjegjësitë e tyre sipas gjinisë së tyre, dhuntive të
tyre natyrore, talenteve dhe prirjeve, duke mos harruar përgjegjësitë e
tyre të përbashkëta kundrejt pasardhësve të tyre dhe farefisit të tyre:

"O i Dërguari i Zotit, kë duhet ta respektoj më shumë? Ai
përgjigjet: Nënën tënde, pastaj nënën tënde, pastaj përsëri nënën
tënde, pastaj babain tënd, pastaj kushërinjtë, pastaj kushërinjtë."
(hadithi sipas Ebu Davudit dhe Tirmidhiut).
-Asnjë person nuk
duhet të martohet kundër dëshirës së tij apo të saj, apo të humbasë,
apo të pësojë uljen e personalitetit të ligjshëm për shkak martesës:
"Një
vajzë erdhi tek i Dërguari dhe i tregoi se i ati e kishte fejuar, edhe
pse ajo kishte refuzuar një gjë të tillë. Pejgamberi i lejoi asaj të
vendos." (hadithi sipas Ahmedit dhe Ebu Davudit).

Neni 20-Të drejtat e grave të martuara
Çdo gruaje të martuar i jepet e drejta që:
Të jetojë në shtëpinë në të cilën jeton burri i saj:
"Le të banojnë ku banoni edhe ju." (Et Talak, 6).
Të
pranojë pasurinë e nevojshme për mbajtjen e një standardi jetese, që
nuk është më i ulët se ai i burrit të saj, dhe në rast divorci të marrë
gjatë periudhës së përcaktuar të pritjes (idet) pasuri për të jetuar në
përpjesëtim të drejtë me pasurinë e burrit të saj për vetveten, si edhe
për fëmijët që ajo kujdeset apo që i mban, pavarësisht prej gjendjes së
saj financiare, pagës, apo pasurisë që mund të zotërojë:
"Burrat
janë mbështetje e grave me aq sa u ka dhënë All-llahu përparësi njërës
palë ndaj tjetrës dhe për shkak se ata shpenzojnë pasurinë e vet." (El
Nisa, 34); "Nëse janë me barrë ju furnizoni deri sa të lindin."
(Kur'ani: 65, 6); "E nëse ju japin gji fëmijëve tuaj, atëherë atyre
jepjani shpërblimin e vet." (Et Talak, 6).
Të kërkojë dhe të
fitojë prishjen e martesës në përputhje me kushtet e Ligjit. Kjo e
drejtë i takon asaj, përveç të drejtës së saj për të kërkuar divorc
nëpërmjet procedurave gjyqësore:
"Po nëse frikësoheni se ata dy
nuk do të mund t'i ruajnë dispozitat e Allahut (në bashkëshortësi), nuk
e kanë mëkat atë (divorcin) me atë që ajo bënë kompensim." (El Bekarah,
229).
Të trashëgojë prej burrit të saj, prindërve të saj, fëmijëve të saj dhe të afërmve të tjerë, në përputhje me Ligjin:
"Kurse
bashkëshorteve u takon një e katërta nga ajo që lini ju, nëse nuk keni
fëmijë; e në qoftë se keni fëmijë atyre u takon një e teta nga ajo që
keni lënë ju." (En Nisa, 12).
Besueshmëri strikte prej
bashkëshortit të saj, apo ish-bashkëshortit nëse është divorcuar, në
lidhje me ndonjë informacion që ai mund të ketë siguruar rreth saj,
përhapja e të cilit mund të rezultojë i dëmshëm për interesat e saj.
Një përgjegjësi e njëjtë qëndron edhe mbi të, për sa i përket
bashkëshortit, apo ish-bashkëshortit të saj:
"Dhe mos harroni mirësinë ndaj njëri-tjetrit." (El Bekarah, 237).

Neni 21- E drejta për t'u arsimuar
Çdo personi i njihet e drejta për t'u arsimuar në përputhje me aftësitë e tij natyrore:
"Zoti
yt ka përcaktuar që të mos adhuroni tjetër përveç Atij dhe të silleni
mirë me prindërit. Nëse njëri prej tyre, ose të dy, përjetojnë pleqëri
te ti, mos u thuaj 'of '! e as mos u fol me zë të lartë, por t'u
drejtohesh me fjalë respekti të plotë. Shtriji përpara tyre krahët e
përulshmërisë dhe thuaj: 'O Zoti im, ki mëshirë ndaj tyre, siç kanë
pasur kujdes ata ndaj meje në vegjëli'." (El Isra, 23-24): "Të
kërkuarit e dijes është obligim për çdo musliman dhe muslimane."
(hadithi sipas Ibn Maxhes).
Çdo personi i njihet e drejta për një
zgjidhje të lirë të profesionit dhe karrierës dhe e mundësisë për
zhvillimin e plotë të dhuntive të tij natyrore:
"Dhe kur All-llahu
e mori besën prej atyre të cilëve u është dhënë Libri, se me siguri do
t'ua sqarojnë njerëzve dhe nga ai nuk do të fshehin asgjë, ata pastaj e
lanë këtë pas shpine (Librin) dhe patën blerë me të diçka që vlen fort
pak. Sa e keqe është ajo çka kanë blerë ata!" (Ali Imran, 187); "Atij
që Zoti ia do të mirën, ia mëson fenë, ndërkaq, unë jam vetëm ai që
ndan, kurse Zoti jep." (hadithi sipas Buhariut dhe Muslimit); "Secili
është i suksesshëm kur kryen atë për çka është i krijuar." (hadithi
sipas Buhariut, Muslimit, Ebu Davudit dhe Tirmidhiut).

Neni 22- E drejta për ruajtjen e sferës private
Çdo personi i njihet e drejta për të mbrojtur jetën e tij private:
"A
ia ke hapur zemrën?" (hadithi sipas Muslimit); "Dhe mos spiunoni
njëri-tjetrin." (El Huxurat, 12); "O ju, që jeni bërë Muslimanë vetëm
me gjuhë, dhe që feja nuk ju ka depërtuar në zemra: mos ii shkaktoni
muslimanëve hidhërim,, mos i spiunoni dhe mos i shfrytëzoni pikat e
tyre të dobëta. Kush ia zbulon të metat muslimanit, Allahu do t'ia
zbulojë atij të metat në botën tjetër." (hadithi sipas Ebu Davudit dhe
Tirmidhiut).

Neni 23- E drejta për lirinë e lëvizjes dhe vendbanimit
Duke
marrë parasysh faktin se Bota Islame është vërtet një Bashkësi Islame
(Ummeh Islamije), çdo musliman ka të drejtë të lëvizë lirisht brenda
dhe jashtë çdo vendi Musliman:
"Ai i cili ua ka bërë tokën të
përshtatshme, andaj ecni nëpër të dhe ushqehuni me furnizimet e tij."
(Kur'ani: 67, 15); "Thuaj: 'Ecni nëpër tokë e shihni se si kanë
përfunduar gënjeshtarët." (El Enam, 11); "Vallë, a nuk ishte toka e
All-llahut e gjerë që të emigroni." (En Nisa, 97).
Askush nuk
duhet të detyrohet forcërisht ta lëshojë vendbanimin e tij apo të
internohet arbitrarisht, pa kërkuar ndihmën e procedurës gjyqësore:
"Të
pyesin për muajin e shenjtë, për luftën në të. Thuaj, luftimi në atë
muaj është mëkat i madh, por shmangia nga rruga e All-llahut dhe mohimi
i tij dhe tempullit të shenjtë dhe përzënia e banorëve të tij prej aty,
është mëkat më i madh te All-llahu." (El Bekarah, 217); "Edhe ata të
cilët e kanë përgatitur shtëpinë dhe besimin, përpara atyre, i duan ata
që kanë ardhur te këta dhe nuk ndiejnë ngushti në zemrat e tyre ndaj
asaj që u është dhënë atyre, dhe u japin përparësi, madje edhe kur kanë
nevojë për vete." (El Hashr, 9).
Përfundimi i dokumentit.
Falënderimi i takon Allahut, Zotit të të gjitha botëve.

-------------------------------------------------------------------------------[1] Ebul Ala el Mevdudi, Të Drejtat e Njeriut në Islam, op. cit., f. 6
[2] Dr. Muhammed Abdullah Draz, Ed- Din, Bejrut, 1390/1970, f. 34-37.
[3] Dijalog islamskih i Evropskih Ucenjaka, op. cit., f. 21.
[4]
Nocioni hakk është ndër më të pasurit në gjuhën arabe. Ai përfshin
Zotin, Kur'anin (i cili gjithashtu quhet el hakk ), ligjin, obligimet
tona ndaj Zotit dhe Ligjit të Tij, si dhe të drejtat dhe të kërkuarit
tonë. Çdo send, në bazë të faktit se ekziston, posedon "hakk-un" e vet,
obligimet dhe të drejtat ndaj Zotit. Të drejtat nuk i takojnë vetëm
qenieve njerëzore, por të gjitha krijesave. Shih Sejid Husein Nasr,
Srce islama, op. cit., f. 360, 361.
[5] Muhamed Arkoun, Ljudska
Prava i Islam, në: Ljudska Prava u Kontekstu Islamsko-Zapadne debate,
përgatiti Enes Kariç, Sarajevë, 1996, f. 161.
[6] Shih Muhamed Arkoun, në: Ljudska Prava u Kontekstu Islamsko-Zapadne debate, op. cit., f. 162.
[7] Dr. Murteda Mutahari, Qëllimi i Jetës, Gjilan, 1997, f. 15,16.
[8] Beheshti & Bahonar, Filozofia Islame, op. cit., f. 342.
[9] Dr. Muhammed Hamidullah, Hyrje në Islam, Tiranë, 1993, f. 137.
[10] Dr. Jusuf Kardavi, Hallalli dhe Harami në Islam, op. cit., f. 350.
[11]
Tevhidi nënkupton atë se Zoti është Krijuesi, Mbështetësi dhe Zotëruesi
i gjithësisë dhe i çdo gjëje që ekziston në të – organike, apo
inorganike. Risale paraqet mediumin nëpërmjet të cilit ne i pranojmë
ligjet e Zotit. Nëpërmjet këtij burimi ne e kemi pranuar Kur'anin,
Librin në të cilin Zoti ka shtjelluar ligjin e Tij, dhe interpretimin
autoritativ e të ilustruar të atij Libri, me anë të fjalëve e të
veprave nga ana e të Dërguarit, Muhammedit a.s. Hilafeti nënkupton atë
se njeriu, sipas Islamit, është mëkëmbës i Zotit në tokë, që do të
thotë se me anën e virtyteve dhe fuqisë që ia ka dhuruar Zoti dhe
brenda kufizimeve që i janë caktuar, kërkohet që ai të ushtrojë
pushtetin Hyjnor., shih: Mevdudi, Të drejtat e Njeriut në Islam, op.
cit., f. 9-10.
[12] Seid Ramadan, E Drejta Islame, Gjilan, 2000, f. 48-49.
[13] Dr. Jusuf Kardavi, Veçoritë e Përgjithshme të Islamit, op. cit., f. 133.
[14] Shih: faqen e vet librit f. ?
[15]
(Shih http://[url=http://www.alhewar.com/ISLAMDECL.html]www.alhewar.com/ISLAMDECL.html[/url] Përkthimin e Deklaratës
Islame për të Drejtat e Njeriut e kam bërë nga gjuha angleze nga kjo
adresë interneti, duke e krahasuar edhe me tekstin e gjuhës arabe,
shih: Muhammed El Gazali, Hukukul Insani, bejne talimil Islami ve
Ilanil Umemil Mutehideh, Kajro, 1422/2002. shën. A. S.)

Spoiler:
	[i]Nga mesazhi.com

[/i]

_________________
" Remember when you need a F.U.C.K I will always be here for you, because FUCK stands for " Friendship U Can Keep". So promise me that we will FUCK forever... !

Se pafundmes... i duhet e pashtershmja !

nuk ka zot tjeter pevec allahut dhe muhamedi eshte i derguari i tij

sa e prapambetur qe jam ne teologji......pffffffff

hahahahah une po e them thenjen filozofike ketu o Bona..

Nena juaj ju tha : qe babi yt eshte ai qe ke, por ne te vertet ajo vetem din cili eshte babai yt.....

ku nuk ka prani te prekshme dhe te dukshme te gjitha te tjerat jane produkte fantazie. dhe fantazia kthehet ne shprese me pas, ne enderr dhe enderra ne besim....

hahahahhahahaha
u trasha Kamen ,prape s'kuptova gje...

Ska gje!!! kuptoje kur te hollohesh...

Sepse keshtu vajti kjo pune ,
keshtu jane idete, qe krijohen ne turme,
dikush te flet me dhumnti e bajrak ,
dikush t'frikeson , ne mesnate,
njeri tha ishte vete krijusi, e prenia,
tjetri tha ish nje xhind, fantazem nga shtepia,
dhe si ti veme temes kapak
t'gjith ato jane mashtrusa te shkelqyer,
dhe kane menyra per te genjyer.
qofsh i zgjuar qofsh i perkryer,
qofsh lypsar ose punetor,
qofsh ti mbret me kurore,
prandaj vetem tek nje gje vendosni rendesi,
mos besoni aty ku nuk ka prani
por aty ku ka njerezillek dhe rrjedh buzeqeshja,
aty ku tek ato t'kujtohet vetevetja,
sepse ne jemi krijues te ketij iluzioni,
dhe hapini syte mire qe ta kuptoni...

A.M DMTH une

qe cdo gje qe na serviret ne tryezen fetare eshte krijim dhe jo realitet
ca What !!!!! sa don te kuptojshe? ke mbaru gjith ate shkolle e se more vesht ca du te them....pupupu turp e faqja e zeze.....lol

shirku ( ti besosh dikuj tjeter pervec allahut) eshte i vetmi gjynah qe allhu sja fal askujt. islami eshte e vetmja fe monoteiste ne bote dmth e vetmja fe qe beson ne zotin 1 e te pa shok.
allahu na e mundesofte ti kuptojme keto gjera ti kuptojme sa me mire ose me mire sic duhen kuptuar. aminnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnn